جواد شیربایگی در بازدید از وضعیت بندهای خاکی شهرستان زاوه پس از بارندگی‌های اخیر در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: رویکردهای مبتنی بر مهندسی سازه‌های بومی، به دلیل انطباق‌پذیری بالا و دوام اثبات‌ شده، به عنوان یک راهکار کارآمد در کانون توجه قرار گرفته‌اند و شهرستان زاوه در خراسان رضوی، با اتکاء به همین اصول، نمونه‌ای موفق از تزریق امید به دشت‌های تشنه را به نمایش گذاشته است.

وی افزود: رویداد اخیر در روستای ساق، جایی که بند سنگی-ملاتی احداث شده، پس از بارش‌های فصلی به اوج کارایی خود رسید و از ظرفیت اسمی ۵۰ هزار متر مکعب فراتر رفت، که این رویداد صرفاً یک دستاورد عمرانی نیست؛ بلکه نمادی از موفقیت رویکرد تغذیه مصنوعی است. این سازه به درستی به عنوان یک واحد ذخیره‌ساز عمل کرد، اما نقش کلیدی آن در هدایت هوشمندانه آب مازاد به سفره‌های زیرزمینی تعریف می‌شود.

رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان زاوه، در تشریح این موفقیت تأکید کرد: ارزش واقعی این پروژه در افزایش تراز هیدروژئولوژیک منطقه نهفته است.

 وی توضیح داد: با هدایت دقیق آب جمع‌آوری شده، عملیات تزریق کنترل‌ شده به منابع آبی حیاتی منطقه انجام شد. این منابع شامل کاریز بالا، کاریز پایین و قنات گلستان پیشکمر هستند. تزریق مؤثر آب به این کانال‌های زیرزمینی، به طور مستقیم موجب بهبود محسوس در وضعیت سطح ایستابی آب شد که لازمه بقای کشاورزی منطقه است.

وی با اشاره به اینکه تأثیر این اقدامات فنی در بُعد اجتماعی و اقتصادی قابل مشاهده است، گفت: طبق آمار ارائه شده از سوی منابع محلی، اجرای موفقیت‌آمیز این طرح آبخیزداری، ثبات معیشتی بیش از ۷۰۰ خانوار روستایی را تضمین کرده است. این تثبیت نه تنها به معنای بقای کشاورزی است، بلکه مانع از مهاجرت روستاییان به شهرها و کاهش آسیب‌های اجتماعی ناشی از بی‌آبی می‌شود؛ در واقع آبخیزداری در این منطقه به یک ابزار توسعه پایدار بدل شده است.

شیربایگی در تحلیل دوام سازه گفت: انتخاب سازه‌های سنگی-ملاتی یک تصمیم استراتژیک بود. این ساختارها در برابر نیروهای فرسایشی قوی‌تر عمل می‌کنند و با محیط زیست منطقه سازگاری کامل دارند، که این امر هزینه‌های نگهداری بلندمدت را به حداقل می‌رساند و از بروز دوباره پدیده بیلان منفی منابع آب جلوگیری می‌کند.

اهمیت فراگیر طرح‌های آبخیزداری در اکوسیستم منطقه

وی افزود: این تجربه موفق در زاوه، فرصتی است تا به اهمیت کلی و بنیادین طرح‌های آبخیزداری در مقیاس ملی پرداخته شود. طرح‌های آبخیزداری، که فراتر از ساخت سدها و مخازن بزرگ هستند، بر مدیریت حوزه آبریز در کوچک‌ترین واحدها تمرکز دارند. هدف اصلی این طرح‌ها، کاهش سرعت جریان آب سطحی و افزایش زمان ماندگاری آن در سطح زمین است.

رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان زاوه در ادامه با بیان اینکه این امر دو کارکرد حیاتی کنترل فرسایش و تغذیه سفره‌های اصلی را دارد، اعلام کرد: کاهش سرعت آب، فرسایش خاک سطحی که سرمایه اصلی کشاورزی است را به شکل چشمگیری کاهش می‌دهد. مهم‌تر از آن، آبخیزداری بستری برای نفوذ آب به اعماق زمین فراهم می‌سازد و از هدر رفتن آب به دلیل تبخیر یا جاری شدن به دریاچه‌های شور و سدها جلوگیری می‌کند. در کشوری با توزیع نامتوازن منابع آب، این قابلیت نفوذ، یک مزیت استراتژیک محسوب می‌شود.

وی یادآورشد: این رویکرد، به ویژه در مناطقی که قنات‌ها و کاریزها ریشه‌های تاریخی عمیقی دارند، حیاتی است. حفظ و تقویت قنات‌ها که نمونه‌های درخشانی از مهندسی زیرزمینی باستانی هستند، نیازمند تغذیه مستمر از طریق سازه‌های سطحی مانند بندها است. نادیده گرفتن این سازه‌های کوچک و محلی، به تدریج منجر به مرگ قنات‌ها و بحران بزرگ‌تری در تأمین آب شرب و کشاورزی خواهد شد.

لزوم مشارکت فعال و فراتر از اعتبارات دولتی

رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان زاوه ضمن تأکید بر اینکه نباید منتظر کپی‌برداری کورکورانه از روش‌های سایر مناطق بود، بر یک اصل مدیریتی تأکید کرد و گفت: تداوم این موفقیت‌ها وابسته به مشارکت عمومی است.

 شیربایگی اعلام کرد: رویکرد صرفاً دولتی در تأمین بودجه ناکارآمد است. موفقیت در پروژه‌هایی نظیر بند ساق، نتیجه یک هم‌افزایی مؤثر میان توانمندی‌های دولتی، تعهد مردمی و حمایت‌های خیرین بود. این رویکرد مشارکتی، می‌تواند مدل توسعه‌ای را معرفی کند که در آن، مردم محلی خود را حافظان اصلی منابع آب بدانند و در تأمین مالی و نگهداری سازه‌ها نقشی فعال ایفا کنند.

وی ادامه داد: این الگوی عملیاتی در زاوه، به‌ روشنی نشان می‌دهد با احترام به دانش بومی و سرمایه‌گذاری هدفمند در زیرساخت‌های کوچک، می‌توان بحران کم‌آبی را مدیریت و امنیت آبی جامعه محلی را در برابر نوسانات شدید اقلیمی تضمین کرد.

انتهای پیام